توضیحنامهی ۰۱
بلاکچین چیست، L2 چیست، راریمو L2 چیست؟
بلاکچین چیست؟
یک بلاکچین یک دفتر کل مشترک و فقطافزودنی است که بهصورت همزمان روی هزاران رایانه اجرا میشود. هر رایانه روی هر ورودی توافق میکند؛ هیچکس — حتی طراحان اصلی سیستم — نمیتواند ورودیهای گذشته را بازنویسی کند یا دفتر را با حمله به یک نقطهی واحد از کار بیندازد.
دو ویژگی این را برای جمهور سودمند میکند:
- قراردادهای هوشمند — برنامههای کوچکی که در دفتر کل زندگی میکنند و خودکار اجرا میشوند. ما از آنها برای شمارش آرا، جلوگیری از رای مضاعف، و اثبات وجود ثبتنام هویت بهره میبریم.
- نبود مرجع مرکزی — هیچ شرکت یا دولتی نمیتواند رکوردها را حذف کند، تراکنشهای جعلی بسازد، یا از خدمترسانی به کاربران خاص امتناع کند.
اتریوم بزرگترین و شناختهشدهترین بلاکچین عمومی است.
چرا از اتریوم بهطور مستقیم استفاده نمیکنیم
اتریوم کند است (~ ۱۲ تراکنش در ثانیه در سراسر جهان) و گران (یک رای منفرد میتواند در زمان ازدحام ۵ تا ۵۰ دلار هزینهی gas داشته باشد). برای رایگیری در مقیاس مدنی که هزاران شرکتکننده انتظار میرود، این نقطهی بنبست است.
«L2» چیست؟
لایهی ۲ («L2») به یک بلاکچین جداگانه، سریعتر و ارزانتر اشاره دارد که دورهای یک خلاصهی رمزنگارانه را به یک لایهی ۱ (تقریباً همیشه اتریوم) برمیگرداند. این خلاصه تاریخ L2 را در L1 لنگر میاندازد، طوری که هر کس میتواند بهطور مستقل وضعیت L2 را تنها با استفاده از دادههای L1 بازسازی یا به چالش بکشد.
دو راه برای تصور آن:
- دادگاه فدرال در مقابل دادگاه محلی. اتریوم دیوان عالی است؛ یک L2 یک دادگاه محلی سریع است. احکام محلی روزانه بهتنهایی پابرجا هستند، اما اتریوم مرجع نهایی استیناف است.
- بایگانی اداره در مقابل دفترچهی کار. اتریوم بایگانی رسمی است — کند و گران برای نوشتن. یک L2 دفترچهی مشترک تیم شماست: سریع، ارزان، و هر چند دقیقه یک کپی از خلاصهاش را به بایگانی میسپارید.
L2ها پاسخ استاندارد مقیاسپذیری برای اتریوم هستند. نمونههای اصلی عبارتند از آربیتروم، اپتیمیزم، بیس، پلیگان zkEVM، و راریمو L2.
راریمو L2 چیست؟
راریمو پروژهای است که یک L2 تخصصی برای هویت و اثباتهای دانشصفر ساخته است — نه برای امور مالی عمومی. ویژگیهای کلیدی آن:
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| شناسهی زنجیره (تولید) | 7368 |
| توکن gas | RMO (نه ETH) — حدود ۰٫۰۰۱ دلار به ازای هر تراکنش |
| RPC endpoint | https://l2.rarimo.com |
| کاوشگر بلاک | https://scan.rarimo.com |
| سازگار با EVM؟ | بله — قراردادهای هوشمند Solidity و MetaMask کار میکنند |
| تخصص | precompileهای ZK، مدارهای هویت گذرنامه |
راریمو همچنین مدارهای ZK متنباز (passport-zk-circuits) را منتشر میکند که در سراسر این حوزه برای راستیآزمایی گذرنامهی منطبق با ICAO استفاده میشوند. جمهور از این مدارها بهره میبرد و در حال حاضر از قراردادهای مستقرشدهی راریمو روی راریمو L2 برای ثبتنام هویت بهره میبرد.
رابطهی جمهور و راریمو یک موضوع جداست. نقطهی عطف پشتهی حاکمیتی (M6) توضیح میدهد چرا در حال متوقفکردن استفاده از قراردادهای راریمو هستیم در حالی که از زنجیرهی آن همچنان بهره میبریم.
آیا راریمو L2 «بخشی از» اتریوم است؟
بهلحاظ فنی بله، در دو مورد مشخص:
- راریمو L2 دورهای داده را به اتریوم میفرستد و تاریخ خود را در آنجا لنگر میاندازد.
- سازگار با EVM است: همان زبان قرارداد هوشمند، همان ابزار، همان استانداردهای کیف پول.
بهلحاظ عملی نه، در دو مورد دیگر:
- اعتباردهندههای خود را دارد که از سوی شبکهی اپراتورهای node راریمو اداره میشوند.
- حاکمیت خود را دارد — راریمو (شرکت / شبکه) دربارهی ارتقاهای پروتکل تصمیم میگیرد، نه جامعهی اتریوم.
پس: راریمو L2 یک L2 لنگر-اتریومی است، اما یک شبکهی عملیاتی جداگانه که از سوی افراد جداگانه اداره میشود.
آیا راریمو L2 میتواند شکست بخورد یا تعطیل شود؟
بله. پاسخهای صادقانه بهازای هر سناریو:
| سناریو | چه بر سر زنجیره میآید | چه بر سر دادهی ما میآید |
|---|---|---|
| اعتباردهندههای راریمو آفلاین میشوند / شرکت بسته میشود | تولید بلاک از کار میافتد. ثبتنام و رایگیری تا بازگشت اعتباردهندهها از کار میافتد. | دادهی گذشته پاک نمیشود — همچنان به اتریوم لنگر دارد و میتواند از سوی مجموعهای از اعتباردهندههای دیگر بازراهاندازی شود. |
| راریمو زیر فشار حقوقی یا سیاسی قرار میگیرد | میتوانند نشانیها یا تراکنشهای مشخص را سانسور کنند. | دادهی گذشته امن است؛ نوشتنهای جدید برای کاربران هدف میتواند مسدود شود. |
| یک باگ بحرانی در نرمافزار L2 | زنجیره از کار میافتد، نیاز به ارتقای هماهنگ دارد. | دادهی گذشته امن؛ نوشتنهای جدید متوقف. |
| راریمو خصمانه میشود و سعی میکند تاریخ را بازنویسی کند | نمیتواند موفق شود. لنگر اتریوم به ریشههای گذشته متعهد است. میتوانند به جلو فورک کنند، اما اثباتهای قدیمی بهعنوان مدرک معتبر باقی میمانند. | تاریخن امن؛ نوشتنهای آینده نامطمئن. |
بدترین حالت واقعبینانه توقف زنجیره است — موقت یا دائمی. اگر چنین شد، باید به یک L2 EVM دیگر (پلیگان، بیس، آربیتروم، یا متعلق به خودمان) مهاجرت کنیم. آن مهاجرت گران اما ممکن است: هویت کاربران و مدارهای ZK قابل انتقالاند؛ فقط نشانیهای قرارداد و پیکربندی gas تغییر میکند.
این یکی از دلایلی است که مهاجرت پشتهی حاکمیتی (M6) اهمیت دارد: با مالکیت قراردادهای هویت خود، میتوانیم آنها را در هر جایی دوباره مستقر کنیم اگر راریمو L2 بمیرد. هنوز ثبتنامهای موجود روی زنجیره را از دست میدهیم — زنجیرهی متفاوت یعنی SMT متفاوت — اما برای بازسازی به اجازهی هیچکس نیاز نخواهیم داشت.
چرا در ابتدا راریمو L2 را انتخاب کردیم
| اگر زنجیرهی خودمان را میساختیم | استفاده از راریمو L2 |
|---|---|
| ماهها تا سالها کار، اعتباردهندههای گران | قبلن وجود دارد، ~ ۰٫۰۰۱ دلار به ازای هر تراکنش |
| باید مردم را متقاعد کنیم که امن است | امنیت اتریوم را به ارث میبرد |
| هیچ قرارداد هویت یا precompileای ندارد | درختهای ICAO، راستیآزماهای ZK، قراردادهای SMT — همه ازپیشساخته |
| مجموعهی اولیهی کوچک اعتباردهنده ← حملهپذیر | شبکهی اپراتور node تثبیتشده |
معامله، رابطهی وابستگی توصیفشدهی بالاست. تعویض زنجیره گران است، اما ماندن روی راریمو L2 یعنی پذیرفتن خطر عملیاتی آن. فعلن میپذیریم، و M6 بهطور قابلتوجهی این خطر را با حذف وابستگی حاکمیتی به راریمو کاهش میدهد حتی در حالی که روی زنجیره میمانیم.
واژهنامه
| اصطلاح | معنا |
|---|---|
| L1 (لایهی ۱) | یک بلاکچین پایه مثل اتریوم. «دیوان عالی». |
| L2 (لایهی ۲) | یک زنجیرهی سریعتر و ارزانتر که به یک L1 لنگر دارد. «دادگاه محلی». |
| EVM | ماشین مجازی اتریوم — محیط اجرای استاندارد قرارداد هوشمند. |
| gas | کارمزد پرداختی به توکن بومی زنجیره برای اجرای یک تراکنش. روی راریمو L2: RMO. |
| RPC endpoint | نشانی HTTP که کیف پول شما برای خواندن یا نوشتن به زنجیره فراخوانی میکند. |
| قرارداد هوشمند | برنامهای که در نشانی مشخصی روی بلاکچین مستقر شده. |
| اعتباردهنده | رایانهای که تراکنشها را پردازش میکند و بلاکهای جدید تولید میکند. |
| لنگر | چکپوینت دورهای که یک زنجیرهی فرزند به زنجیرهی والد مینویسد برای بهارثبردن امنیت. |
بعدی
اثباتهای دانشصفر — آنچه در کار روی زنجیره میگذاریم و چرا هویت را افشا نمیکند.