توضیحنامهی ۱۰
قابلیتهای سکو
توضیحنامههای ۰۱ تا ۰۹ ماشینآلات را پوشش میدهند: زنجیره، اثباتها، ریشههای اعتماد، دروازهها، ورود یکپارچه. این یکی به پرسشی پاسخ میدهد که مردم واقعن با آن میآیند: جمهور چه میتواند بکند؟ همهی قابلیتها، در یک جا، هرکدام با یک برچسب وضعیت صادقانه.
جمهور یک اپ رایگیری با چند امکان اضافه نیست. جمهور شکل دیجیتال و رویهای یک میدان دموکراتیک مشترک است — جایی که شهروندان میتوانند در هر مقیاسی مشورت کنند، رای بدهند، هماهنگ شوند و در فرایندهای دموکراتیک ساختیافته مشارکت کنند؛ از یک مشاورهی محلهای تا یک گفتوگوی ملی.
یک تعهد طراحی در تمام آنچه در ادامه میآید جاری است: حریم خصوصی و سلامت دموکراتیک ارزشهای رقیب نیستند. این دو الزام طراحیِ همترازند، و رمزنگاری برای این وجود دارد که این ادعا واقعی باشد، نه آرزو.
توالی دموکراتیک
هر فرایند در جمهور از یک توالی پیشنهادی واحد پیروی میکند. مشورت همیشه بر تصمیم مقدم است — نظرها ورودیِ دموکراسیاند، نه خروجی آن.
| گام | چه اتفاقی میافتد | پوشش داده شده در |
|---|---|---|
| ۱. تایید هویت | تایید یکبارهی هویت ← یک DID خودفرمان و قابل استفادهی مجدد. هیچ دادهی شخصیای هرگز ذخیره نمیشود. | از توضیحنامهی ۰۲ تا ۰۶ |
| ۲. ورود | پیوستن به فضای دموکراتیک یا کارگروه مربوط. راههای ورود متفاوت، جایگاه داخل یکسان. | همین صفحه |
| ۳. مشورت | گفتوگوی ساختیافته، خوشهبندی نظرات، نگاشت اجماع. | همین صفحه |
| ۴. پالایش | بازبینی مشارکتی؛ پیشنویسی تکرارشوندهی پیشنهادها و مواضع. | همین صفحه |
| ۵. تصمیم | رای، همهپرسی یا تصویب با سلامت رمزنگارانهی کامل. | همین صفحه |
| ۶. گزارش | نتایج شفاف و قابل ممیزی — بیآنکه هویت حتا یک نفر فاش شود. | توضیحنامهی ۰۴ |
رایگیری و همهپرسی
رایهای الزامآور و مشورتی با سلامت رمزنگارانه. هر انسانِ تاییدشده دقیقن یک رای دارد، و این باعث میشود مداخلهی مصنوعی در مقیاس بزرگ بهصورت ساختاری ناممکن باشد، نه صرفن خلاف مقررات.
- رای تکگزینهای و چندگزینهای
- رای رتبهای و ترجیحی
- تصمیمهای دودویی به سبک همهپرسی
- مشارکت ناشناس اما تاییدشده — مخفیبودن رای همراه با اثبات واجد شرایط بودن
- نتایج قابل ممیزی بدون افشای انتخابهای فردی
مشورت ساختیافته
مشورت هستهی توالی است، نه یک بخش کامنت که به یک نظرسنجی چسبانده شده باشد.
- فضاهای گفتوگوی رشتهای، سازمانیافته بر اساس موضوع و دامنه
- خوشهبندی نظرات: آشکار کردن الگوهای توافق در میان گروههای بزرگ
- کاهش قطبیشدگی از راه چارچوب کشف اجماع (الهامگرفته از مدل Pol.is)
- الزام اصل تبعیت: موضوعها ابتدا در کوچکترین اجتماع مربوط مطرح میشوند و سپس بالا میروند
- بازبینی مشارکتی سیاستها و پیشنویسی تکرارشونده
- پشتیبانی از مشورت چندزبانه
نظرسنجی و سنجش افکار عمومی
سنجش صادقانهی افکار یعنی انتشار عدم قطعیت، بهجای ادعای بیشازحد دربارهی پوشش.
- نظرسنجی ساختیافته دربارهی پرسشهای سیاستی، گزینههای نهادی و طراحی فرایندها
- گزارشدهی شفاف و دادهمحور دربارهی مشارکت و نتایج
- نگاشت نگرشها در بخشهای جغرافیایی و جمعیتی
- یکپارچگی با روششناسیهای پیمایش پژوهشی
خودسنجی و همرسانی
سویهی قطبنمای مدنی سکو، یک فرد نگران را به یک شهروند مشارکتکننده تبدیل میکند.
- خودسنجی در برابر چارچوبهای ساختیافته؛ سنجش سواد دموکراتیک
- همرسانی بر اساس مهارت و علاقه، میان مشارکتکنندگان و ابتکارها
- تشکیل تیم برای پروژههای مدنی، کارگروهها و گروههای عملیاتی
- مسیرهای جذب که افراد را به سازمانها و نقشها پیوند میدهند
کنش جمعی: DAOها و چندامضایی
- ماژولهای حکمرانی DAO: ثبت پیشنهاد، مشورت و جریانهای تصویب
- سطحهای دسترسی مبتنی بر نقش و ردههای عضویت درون DAOها
- کیف پولهای چندامضایی برای کنترل جمعی داراییها، با تایید آستانهای (مثلن ۳ از ۵) و امضاکنندگانی که هویتشان با DID تایید شده است
یک کیف پول، یک میدان: ورود یکپارچه
کیف پول جمهور لایهی هویت و دسترسی کل زیستبوم است: ورود یکپارچه (SSO) در همهی امکانات سکو و درگاههای همکار، نگهداری گواهیهای قابل راستیآزمایی، و تاریخچهی مشارکتی که فقط در دسترس صاحب آن است. سکوهای همکار اثبات یکتایی دریافت میکنند — هرگز نشانی کیف پول را نه، هرگز دادهی خام هویتی را نه. جزئیات در توضیحنامهی ۰۹.
ابزارهای سازمانی
پیرامون هستهی شهروندمحور، زیستبومی برای سازمانهای جامعهی مدنی و نهادها قرار دارد: درگاههای ورود سازمانی، مدیریت و تایید پروفایل، ابزارهای عضویت و حکمرانی داخلی، و یک محیط ماژولار ERP برای هماهنگی، مسیرهای آموزشی و مدیریت دانش.
مشارکت ترکیبی
فرایندهای دموکراتیک نه یکبارهاند و نه صرفن مجازی: مشارکت کاملن آنلاین از هر جای جهان، رویدادهای ترکیبی با حضور فیزیکی و حضور دیجیتالِ تاییدشده، سازوکارهای ناشناس-اما-تاییدشده برای بسترهای پرخطر، و حالتهای مشورت همزمان و ناهمزمان.
بنیاد هویت، در یک بند
همهی آنچه در بالا آمد بر لایهی هویتی مینشیند که از توضیحنامهی ۰۲ تا ۰۶ پوشش داده شده: یک DID خودفرمان که روی دستگاه کاربر تولید میشود و به اثباتهای دانشصفر از اسناد دولتی تکیه دارد. مدارهای Noir و Circom، ممیزیشده از سوی Halborn. هر چهار نوع گذرنامهی بیومتریک مربوط به جمعیت هدف؛ چندین سری کارت ملی؛ NFC هر جا که سند پشتیبانی کند، و بررسی زندهبودن و شباهت چهره با ZKML روی دستگاه (آستانهی تطبیق ۸۶٪) هر جا که پشتیبانی نکند. و چون دسترسپذیری دموکراتیک و مقاومت در برابر سانسور از هم جداییناپذیرند، یکپارچگی با ابزارهای عبور از فیلترینگ مانند سایفون بخشی از معماری اصلی پیادهسازی است — نه یک فکر بعدی.
دفتر وضعیت
دفتر صداقت. «پیادهسازیشده» یعنی کد کارکننده در مخزنها، نه یک اسلاید نقشهی راه.
| قابلیت | وضعیت |
|---|---|
| تایید هویت ZKP (گذرنامهها) | پیادهسازیشده — مدارهای ممیزیشده (Halborn) |
| تایید هویت ZKP (کارت ملی، NFC) | پیادهسازیشده — NFC + جایگزین ZKML |
| زندهبودن و شباهت چهره با ZKML | پیادهسازیشده — آستانهی ۸۶٪ |
| صدور DID قابل استفادهی مجدد | پیادهسازیشده |
| رایگیری و همهپرسی | پیادهسازیشده |
| مشورت ساختیافته و گفتوگو | پیادهسازیشده |
| خوشهبندی نظرات و نگاشت اجماع | پیادهسازیشده |
| نظرسنجی و گزارش نگرشها | پیادهسازیشده |
| ابزارهای خودسنجی | پیادهسازیشده |
| همرسانی و تشکیل تیم | پیادهسازیشده |
| ماژولهای حکمرانی DAO | پیادهسازیشده |
| کیف پولهای چندامضایی | پیادهسازیشده |
| کیف پول جمهور / لایهی SSO | پیادهسازیشده |
| تعدیل محتوای هنجاری | پیادهسازیشده — به توضیحنامهی ۰۸ نگاه کنید |
| قطبنمای مدنی / درگاههای سازمانی | پیادهسازیشده (نمونهی اولیه) |
| زیستبوم ERP برای کنشگران مدنی | در دست توسعه |
| یکپارچگی با ابزارهای عبور از فیلترینگ | بخشی از معماری پیادهسازی |
| رویدادهای ترکیبی آنلاین / حضوری | پشتیبانیشده |
| مشورت چندزبانه | پشتیبانیشده |
سکو چه چیزی نمیتواند بکند
محدودیتهای شناختهشدهای که باید بپذیریم.
- نمیتواند در شرایط ناآزاد یک همهپرسی ملی الزامآور برگزار کند. یک همهپرسی واقعی به حق رای همگانی، امنیت رایدهندگان، رسانهی آزاد، نهادهای انتخاباتی مستقل و نظارت نیاز دارد. جمهور زیرساخت آمادگی برای همهپرسی است: رایدهندگان را آموزش میدهد، قالبهای برگهی رای را میآزماید، رایهای آزمایشی شفاف برگزار میکند و نتایج مشورتی را مقایسه میکند — تا لحظهای که شرایط اجازه دهد، یک همهپرسی واقعی قابل اجرا باشد.
- نمیتواند پذیرش را تحمیل کند. ما میتوانیم میدان را بسازیم؛ نمیتوانیم جناحها را وادار به ورود کنیم.
- نمیتواند اتصال اینترنت خلق کند. درون یک اینترنت فهرستسفید و کندشده، مشارکت به عبور از فیلترینگ وابسته است. این پشته از پایه کمپهنا طراحی شده و مشارکت دیاسپورا بیمحدودیت است، اما وانمود نمیکنیم که مسئلهی دسترسی داخلی حل شده است.
خلاصهی مناسب برای رسانه
اگر دارید جمهور را برای یک روزنامهنگار، یک سازمان غیردولتی، یک نهاد سازمان ملل یا یک سرمایهگذار نقل میکنید، اینها صحیحاند:
- یک انسان تاییدشده، یک هویت قابل استفادهی مجدد، صفر دادهی شخصی ذخیرهشده. اعتماد از اثبات رمزنگارانه میآید، نه از نگهداری داده. این KYC نیست.
- مشورت بر تصمیم مقدم است. توالی سکو عامدانه است: گفتوگو، خوشهبندی، پالایش — سپس رای.
- مجموعهی قابلیتها گسترده و عمدتن پیادهسازیشده است: رایگیری، مشورت، نظرسنجی، خودسنجی، همرسانی، حکمرانی DAO، چندامضایی، SSO — با دو مورد که صادقانه «نمونهی اولیه» یا «در دست توسعه» برچسب خوردهاند.
- جایگاه برابر، معماری است. راههای ورود متفاوتاند؛ درون میدان، هر مشارکتکننده جایگاه دموکراتیک یکسانی دارد، و سامانه نمیتواند یک چهرهی مشهور تبعیدی را از یک معلم شهرستانی تشخیص دهد.
- محدودیتها نام برده شدهاند. همهپرسی الزامآور در شرایط ناآزاد نه، پذیرش اجباری نه، اتصال جادویی نه.
واژهنامه
| اصطلاح | معنا |
|---|---|
| DID | شناسهی غیرمتمرکز — یک هویت خودفرمان که روی دستگاه تولید میشود، یک بار تایید و همهجا استفاده میشود. |
| ZKML | یادگیری ماشین در بستری دانشصفر روی دستگاه کاربر — اینجا بررسی زندهبودن و شباهت چهره، که ورودیهایش هرگز از تلفن خارج نمیشوند. |
| اصل تبعیت (Subsidiarity) | این اصل که موضوعها نخست در کوچکترین اجتماع مربوط مشورت میشوند و فقط در صورت نیاز بالا میروند. |
| کشف اجماع | چارچوبی از مشورت که آنچه گروههای بزرگ و ناهمنظر واقعن در آن شریکاند را آشکار میکند — بهجای تقویت شکاف. |
| چندامضایی | کیف پولی که برای هر تراکنش به تایید چند امضاکنندهی تاییدشده نیاز دارد (مثلن ۳ از ۵). |
| آمادگی همهپرسی | ساختن آموزش رایدهندگان، قالبهای برگهی رای، رایهای آزمایشی و خطپایههای تاییدشدهای که یک همهپرسی واقعی به آن نیاز خواهد داشت — پیش از آنکه ممکن شود. |